پِي لِنگ هُئانگ

پِي لِنگ هُئانگ (Pei-Ling Huang) اصل تائيوان جي آهي. ھيءَ مائي آمريڪا جي جڳ مشھور ھارورڊ يونيورسٽيءَ مان شاھ عبدالطيف ڀٽائيءَ جي وائي وارن سُرن ۽ انھن جي مدد سان ماڻھن جي نفسيات ۾ فھم فضيلت آڻڻ ڪيئن ٿيڻ جوڳي آھي، جي پس منظر ۾ ته جيڪڏھن انھن سرن کي جديد ترتيبون ڏئي آڻجي جو لطيف جي واين کي ماترن (Meter) آڌار ڪيئن لکي سگهجي جو اولهه جا سنگيتڪار به وائيءَ جي ڌنن کي سندس جديد سازن سان ڇيڙي سگهن. ان تي ھيءَ پي ايڇ ڊي ڪري رھي آھي.

ھوءَ پھريان ته ھر ورهيه آمريڪا مان پنهنجي پي ايڇ ڊي ٿيسز جي سلسلي ۾ ٻه ٽي مھينا سنڌ ايندي ھئي، پر ھاڻي فيلڊ ريسرچ لاءِ سڄي سال لاءِ ڀٽ شاھ تي رهي ٿي. جتان اها استاد منٺار فقير کان وائيءَ جو سرُ ۽ گُر سکي ٿي. ان کان پھرين ھن صوفي موسيقيءَ جي مک سازن جيئن طبلو ۽ ستار وڄائڻ سکيو آهي. ھوءَ ھالا ڀرسان ڳوٺن ۾ وڃي ماين مردن کان وائيءَ بابت لوڪ خيال ٻڌي ۽ سمجھڻ جي ڪوشش ڪري ٿي ته ڪيئن ”وائيءَ“ جي ڪري ھتي جي ماڻھن ۾ ماٺارپ جو مادو ملي ٿو.

نوٽ؛ پِي لِنگ هُئانگ تي لکيل مٿيون مواد سوشل ميڊيا (فيس بُڪ) تان ورتل آهي.

Advertisements

بلوچستان ۾ ڳالهجندڙ ٻوليون

بلوچستان ۾ هڪ کان وڌيڪ ٻوليون ڳالهيون وڃن ٿيون.

بلوچي:

بلوچستان ۾ بلوچيءَ جا ٻه لهجا آهن. جن مان هڪ اولهه وارو يا مڪراني لهجو آهي. بلوچي جو هي لهجو سڌو سنئون پهلوي ۽ سيٺي ٻولين جي پاڻ ۾ گڏجڻ سان وجود ۾ آيو آهي. هن لهجي ۾ گهڻو ڪري خالص عربي اکر ڪونهن، جيڪا پهلوي ٻوليءَ جي خاصيت آهي. هن لهجي ۾ خو جي جاءِ تي و ڪتب آندو ويندو آهي ۽ جن لفظن ۾ ج ايندو آهي انهن جي جاءِ تي ح کي سنهو ڪري يا آواز کي ڪيرائي ڪڍيو ويندو آهي يا ح جي بدران ه ڪتب آندو ويندو آهي. مثال جي طور تي خواب کي واب ۽ خان کي وان چيو ويندو آهي.

بلوچيءَ جو ٻيو لهجو اوڀر وارو لهجو سڏجي ٿو. جنهن کي گهڻو ڪري خالص بلوچي سمجهيو وڃي ٿو، پر ان ۾ به سنڌي، پنجابي ۽ پشتو جا گهڻا ئي ٻولَ شامل آهن. جنهن جي ڪري ان ۾ هڪ نموني جي سختي اچي وڃي ٿي. جنهن تحت ان ۾ شروعاتي بندشي اکر ک، پ، ت ۽ ٽ هڪ خاص سختيءَ يا زورائتي نموني سان ڳالهايا ويندا آهن. هي هندستاني بندشي اکرن کان گهڻا مختلف ۽ الڳ آهن، پر پوءِ به ٻنهي ۾ گهڻو فرق به ڪونه آهي ۽ بلوچ هڪٻئي جي ڳالهه سمجهي ويندا آهن.

ان کان سواءِ رخشاڻي مڪراني بلوچن کان الڳ نموني جي ٻولي ڳالهائيندا آهن، جيڪا رخشاني بلوچي سڏجندي آهي.

براهوي:

بلوچستان ۾ براهوي يا بروهي ٻولي پڻ ڳالهائي ويندي آهي. هي دراوڙي گروهه جي زبان آهي. هن جي باري ۾ سڀ کان پهريائين ڊاڪٽر گريرسن ٻڌايو هئو ته براهوي اصل ۾ دراوڙي زبان آهي. براهوي ۾ ۾ گهڻا ٻولَ سنڌي، بلوچي ۽ فارسيءَ جا آهن. پر حالتن جي جبر ڪارڻ براهوي زبان جا گهڻا تڻا دراوڙي لفظَ نه واپرائجڻ ۽ واهپي ۾ نه هئڻ سبب ختم ٿي ويا آهن، پر پوءِ به براهوي جو بنيادي ڍانچو اڄ به دراوڙي ئي آهي. ان جا به ٻه لهجا آهن. سرواڻي براهوي ٻيو جهالاڻي براهوي جنهن تي سنڌي ٻوليءَ جو تمام گهڻو اَثر خاص طور تي نظر اچي ٿو.

پشتو:

بلوچستان ۾ پشتو خاص ڪري اوڀر واري بلوچيءَ ۾ ڳالهائي ويندي آهي. ان جا به ڪيترا ئي لهجا آهن. انهن مان سبيءَ جي بلوچي سنڌي گاڏڙ ۽ مَري قبيلي جا پٺاڻ جيڪي بلوچ قبيلي ۾ شامل آهن بلوچي گاڏڙ پشو ڳالهائيندا آهن. غلزئين ۽ ڪاڪڙن جي پشتو ۾ پڻ فرق آهي. اهڙي نموني دڪي، بوري، ترنيائو ان جا مخلتف لهجا آهن ۽ سبيءَ جي علائقي ۾ سنڌي گاڏڙ پشتو ڳالهائي ويندي آهي.

ٻيون ٻوليون

ڄاٽڪي ٻولي ڪڇي لهجي ۾ ڳالهائي ويندي آهي. ان کي ڄاٽ ۽ ڪجهه بلوچي قبيلا ڳالهائين ٿا. ڪٿراني ۽ جدگالي سڄي اولهه بلوچستان ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. هي سنڌي زبان جي هڪ شاخ آهي ۽ جڳدالي ۽ سنڌي زبان ۾ رڳو لهجي جو فرق آهي.

ساڳي نموني لاسي جيڪا لس ٻيلي ۾ ڳالهائي ويندي آهي، اها به سنڌي زبان جي ئي هڪ شاخ آهي يا لهجو آهي ۽ ان کي براهوي يا بروهي جدگالي به چيو ويندو آهي.

دهواري، فارسيءَ جي بگڙيل شڪل آهي ۽ هن جا مصدر براهوي مان ٺاهيل آهن ۽ اها به بنيادي طور تي سنڌي ٻوليءَ جو ئي لهجو آهي. ان کان سواءِ هڪ ٻيو لوهري لهجو به آهي جنهن کي مڪا چيو وڃي ٿيو.

ان کانسواءِ بلوچستان ۾ اهڙي به ڪيتري ئي آبادي رهي ٿي جن جي زبان فارسي آهي. ان جا به ٻه لهجا آهن. هڪ افغاني ۽ ٻيو ايراني، جيڪا گهڻو ڪري مڪران جي علائقي ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. ان کانسواءِ بلوچستان ۾ دري، تاجڪ، سنڌي، پنجابي ۽ سرائيڪي ٻوليون به وڏي انگ ۾ ماڻهو ڳالهائين ٿا.

نوٽ: مٿيون مواد يا ڄاڻ سوشل ميڊيا (فيس بڪ) تان ورتل آهي.

نوٹ: مندرجہ بالا معومات سوشل میڈیا (فیسبک) سے لی گئی ہے۔

سيوهڻ ۽ شو ديوتا

اڳي سيوهڻ شو ديوتا جو مها مندر هو ، پاڪستان ٺھڻ کان پوءّ شو جو لنگم اتان هٽايو ويو ، اهو سيوهڻ تي سيوهڻ نالو شوا جي نالي سان پيل آهي ، ”شو“ _ ”واهڻ“ معنا شو مهان ديوتا جو ڳوٺ، آستانو يا آشرم ۔ ڌمال ۽ نغارا جيڪي وڄايا وڃن ٿا اهي شو جي دهلڙي جو تسلسل آھن،  اڄ به جتي به مندرن ۾ توهان ويندوءّ شو جي تصوير سان جيڪي ٻيا نانگ بلائون لٽڪيل هونديون اتي انهن سان گڏ دهلڙي جو نشان به ضرور هوندو۔

گوادار

گوادار کي ڪلاچ وادي ۽ دشت وادي به چيو ۽ سڏيو ويندو آهي. گوادر مڪران جي تاريخ ۾ ڏاڍو اهم رهيو آهي. اهو علائقو صدين تائين ايران جو حصو پڻ رهيو آهي. خان آف قلات مير نصير خان 1783ع ۾ گوادر کي عثماني شهزاديَ سيخ سعد کي تحفي ۾ ڏئي ڇڏيو هو. 1955ع ۾ مڪران کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو. 1858ع ۾، پاڪستان جي وفاقي حڪومت 10 ملين ڊالرن ۾ عمان حڪومت کان گوادار خريد ڪري ورتو هئو. 1971ع ۾ جڏهن وٽ يونٽ ٽوڙيو ويو ته قلات، گوادر ۽ لسٻيلو جو پهريائين سنڌ جي ڪراچي ڊويزن جو حصو هو، ان کي  ڪراچي ڊويزن کان الڳ ڪري بلوچستان صوبو ٺاهيو ويو هو. ان کان پهرين گوادر وفاقي حڪومت جي ملڪيت هو.

جي ايم سيد

سنڌ جي سماج ۾ ڪنهن ماڻهوءَ جو سيد هجڻ به ڪمائيءَ جو ذريعو آهي، ان سيد جو وري سجاده نشين هئڻ ويتر وڌيڪ ڪمائيءَ جو ذريعو آهي ۽ ان جو وري سياست ۾ هئڻ ٻه چار وکون وڌيڪ ڪمائيءَ وارو آهي. سيد کي سنڌ جي سماج مان مالي طرح لاڀ ماڻڻ جا مٿيان ٽي ذريعا آهن. سيد به آهي، سجاده نشين به آهي، سياست به ڪري ٿو، پر اڃان به وڌيڪ، سيد فلسفي به آهي، ليکڪ به آهي پر انهن پنجن منجهان هن درويش ذاتي فائدو ڪو به حاصل نه ڪيو آهي، هن ڪي به ٻه چار پيسا ڪو نه ڪمايا آهن. هن ڪنهن کان به ڪجهه ڪونه ورتو آهي، سڀني کي رڳو ڏنو اٿس. هن هتان جي سماج ۾ نظر نياز ۽ ٻي اهڙي قسم جي ڏيتي ليتي وارن امڪانن کي آرادي سان رد ڪري هڪ نئين رسم شروع ڪئي آهي!
(چاچو حفيظ قريشي)

نوٽ؛ جي ايم سيد تي لکيل مٿيون مواد سوشل ميڊيا تان ورتل آهي.

بسلسلہ یوم پاکستان

ارشد محمود
علامہ اقبال کو ‘مصور پاکستان’ اور پاکستان کے خواب سے منسوب کیا ہوا ہے۔ یہ قصہ بھی اپنے وقت کے ‘اوریا مقبول’ ٹائپ صحافیوں اورسیاست دانوں کی دین ہے۔ پاکستان کا کوئی بھی نوجوان اقبال کو پاکستان کا شہری ہی سمجھتا ہے۔ علامہ نے کبھی لفظ پاکستان استعمال نہیں کیا۔ حالانکہ ان کی زندگی میں چوہدری رحمت علی ‘پاکستان’ کے نام کا پروپیگنڈا کررہا تھا۔ علامہ نے ہمیشہ رحمت علی کے افکار سے اپنی مکمل لاتعلقی کا اظہار کیا۔ جب علامہ اور رحمت علی کی تجویز کو خلط ملط کیا گیا، علامہ نے شدید ردعمل کا اظہار کرتے ہوئے لکھا، “مصنف مغالطہ کا شکار ہے، جیسے میری تجویز پاکستان سے تعلق رکھتی ہے۔ میری تجویز انڈین وفاق کے اندر ایک مسلم صوبہ تخلیق کیا جائے ہے۔” علامہ کے زمانے میں الگ وطن کا تصور غیر واضح تھا۔ اور مسلم لیگ نے ابھی الگ وطن کا مطالبہ بھی نہیں کیا تھا۔ علامہ ہندو دشمنی سے کوسوں دور تھے۔ ان کے کلام میں ہمالہ، نیا شوالہ، ترانہ ہندی، اور ہندوستانی بچوں کا گیت، سارے جہاں سے اچھا ہندوستان ہمارا۔ جیسی نظمیں ملتی ہیں۔حد یہ ہے، انہوں نے ایک نظم میں موتی لال اور جواہر لال نہرو کو ‘برہمن زادگان’ کہہ کر زکر کیا۔اقبال ‘وطن’ کے سیاسی تصور کو مسترد کرتے تھے۔ وہ ‘ملت’ کا ایک خیالی عالم گیر شاعرانہ تصور رکھتے تھے۔ “ہندووں کے دل میں کوئی خدشہ نہیں ہونا چاہئے، کہ آزاد اسلامی ریاستوں کے قیام سے ایک طرح کی مذہبی حکومت قائم ہو جائے گی۔۔اگر شمال مغربی ہندوستان کے مسلمانوں کو ہندوستان کے جسد سیاسی میں رہ کر اپنے نشو ونما کا موقع دیا جائے، تو وہ تمام بیرونی حملہ آوروں کے خلاف ہندوستان کے بہترین محافظ ہونگے۔۔۔” (خطبہ الہ آباد)۔ وہ ‘اسلامی ہندوستان’ میں کوئی ہندو دشمن ریاست قائم نہ کرنا چاہتے تھے۔ جب کہ پاکستان برملا ہندو دشمن ریاست بنی۔ علامہ ابتدا میں سرسید کی فکر کے حامی رہے ہیں، کہ انگریز یہاں سے نہ جائے۔۔ملکہ وکٹوریہ کا مرثیہ لکھتے وہ خون کے آنسو روتے ہیں۔ جنگ عظیم اول میں برطانیہ کی فتح کا جشن مناتے ہیں۔ کئی انگریز حکمرانوں کی مداح سرائی میں نظمیں اور خطبے دیتے ہیں۔ جس میں وہ کہتے ہیں، ‘میرا سر قبول ہو۔۔نذر محقر قبول ہو۔۔۔’ انگریز کے سامنے ان کی یہ ‘حالت’ ملاظہ فرمائیں۔ 1923 میں ان کو سر کا خطاب دیا، 1927 تک وہ کالونیلزم کی فکر سے کوسوں دور تھے۔ اقبال کا کہنا تھا، ‘میں وطنی قومیت کو تسلیم نہیں کرتا، وطنی قومیت کا تصور اسلام کے خلاف ہے۔۔۔’ اگر علامہ کا یہ اصول مان لیا جائے، تو پاکستان کے مسلمانوں کی قومیت بھی سوالیہ نشان کی زد میں آ جاتی ہے۔ 1938 مارچ میں روزنامہ احسان میں ایک مشکوک مضمون شائع ہوا، جسے علامہ اقبال کا قرار دیا گیا، جب کہ وہ اس وقت ان کی بینائی اور گویائی بہت زیادہ متاثر ہو چکی تھی، وہ خود مضمون لکھ ہی نہیں سکتے تھے۔ انہوں نے کھبی جذباتی اوریا مقبول لہجہ کی اردو لکھی نہ تھی، وہ کسی بھی سنجیدہ موضوع پر اپنا اظہار انگریزی میں کیا کرتے تھے۔ جب کہ مذکورہ (جعلی) مضمون میں ان کے نام سے نہائت جذباتی اسلامسٹ تقریر پیش کردی گئی۔ جو ان کا مزاج ہی نہ تھا “۔۔۔۔ہم چاہتے ہیں، ہندوستان ایک بڑی حد تک دارالسلام بن جائے، اگر آزادی ہند کا مطلب دارالکفر ہے، تو مسلمان ایسی آزادی پر ہزار مرتبہ لعنت بھیجتا ہے۔۔۔۔۔” بانگ درا سے ضرب کلیم تک اقبال نے ہمیشہ مذہبی منافرت سے گریز کیا۔ انہوں نے رام، کرشن،گرونانک ، سوامی رام تیرتھ اور بھرتری ہری جیسے لوگوں کے نام، افکار، اور خیالات کو پیش کیا۔ لیکن پاکستان میں نسل در نسل نفرت اور تعصب سے بھری مسخ تاریخ پڑھائی جارہی ہے۔ پاکستان کی ساری بنیاد نفرت اور جھوٹ پر رکھی ہوئی ہے۔ یہاں امن اور ترقی کیسے ہوسکتی ہے۔
(پروفیسر امجد علی شاکر کی کتاب ‘دو قومی نظرئے’ سے مدد لی گئی ہے)

Courtesy: above article adopted via facebook

Assan Teray Peechay Deen Tay Emaan Chhaddhiya – Manjhi Faqeer

اسان تيري پيڇي دِين تي ايمان ڇڏيا
اساں تیرے پچھے دین تے ایمان چھڈیا
تم حیا اور شریعت کی بات کرتے ہو
ہم نے ننگے جسموں کو ملبوس حیا دیکھا ہے
ہم نے دیکھے ہیں، احرام میں چھپے ہزاروں ابلیس
ہم نے مے خانے میں سو بار خدا دیکھا ہے
اساں تیرے پچھے
چھڈیا مندر تے مسیتاں، دو جہاں چھڈیا
اساں غازہ تیرا ویکھ کے نمازاں چھڈیاں
اساں چہرہ تیرا ویکھ کے قرآن چھڈیا
سانوں او ہو رب چنگا جھیڑا دسےبول کے
اوس رب کولوں کی لینا جھیڑا مارے رول کے
جھوٹے کوڑے رب کولوں آناں جاناں چھڈیا
ناتا نہیا والا نیناں نال جھوڑنا
نا میں دوزخ وڑدا او جنت جاناں چھڈیا
اساں تیرے پچھے دین تے ایمان چھڈیا

Courtesy: Youtube

Bhutto, wazir-e-Azam se phansee kay qadee tak

BhuttoIt would have been much better I had make Sindhoo Desh and  would become its president. – For reference see: ARY program 11th hour, 3rd April 2013, Bhutto, wazir-e-Azam se phansee kay qadee tak بھٹو وزیز اعظم سے پھانسی کے قیدی تک
ان کان اهو گهڻو بهتر ۽ چڱو ٿئي ها جو آئون سنڌو ديش ٺاهيان ها ۽ ان جو صدر بڻجي وڃان ها. ريفرنس لاءِ ڏسو، اَي آر وائيَ جو پروگرام، اِليونٿ آوور، 3 آپريل 2013، ڀٽو وزير اعظم سيَ ڦانسي ڪيَ قيدي تک
نوٽ: هي ٽڪرو ماهوار الصادق، ڪراچي، سنڌ، جلد 35، اپريل، مئي 2013 تان کنيل آهي
ماهوار الصاق جي ٿورن سان